در مکتب اهل بیت علیهم السلام مصادیق متعددی را می توان یافت که زنان در کسب فضائل و کمالات والای انسانی گوی سبقت از مردان ربوده اند و به قله های منیع و رفیع معرفت و تقرّب الی الله دست یافته اند.

انسان شأنی دارد به نام «عقل نظری»كه به واسطه آن شأن، می اندیشد؛ و شأن دیگری دارد به نام «عقل عملی» كه به واسطه آن شأن، می پذیرد و عمل می کند. بخش نظری عقل، عهده دار بینش و اندیشه و تفكر است و بخش عملی آن، عهده دار پذیرش، كوشش، گرایش و جذبه می باشد. هر آنچه که شأنیت انجام دادن دارد به عقل عملی بر می گردد و هر آنچه که شأنیت دانستن و درک کردن دارد، به عقل نظری رجوع می کند.

«دعا و نيايش» يكي از درون‌مايه‌هاي روايي اهل بيت عليهم السلام است كه در كنار مضامين فقهي، تفسيري، اخلاقي، سياسي و طبي، سهم قابل توجهي از حجم جوامع حديثي شيعي را به خود اختصاص داده است.
اهميت دعا در ميان باورهاي دين اسلام را مي‌توان در آياتي نظير «قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُكُمْ...»1 و «وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُوني‏ أَسْتَجِبْ لَكُم...»2 مشاهده كرد.3 امام رضا عليه السلام نيز مانند اجداد خود4 بر اهميت اين جنبه از معارف الهي تأكيد كردند. براي نمونه، حضرت با تمسك به آيات 53 سوره زمر5 و 56 سوره حجر6، ضرورت تمسك به نيايش به درگاه الهي را يادآور شدند.

در آموزش‌هاي رضوي، مسئوليت‌هاي مالي اهميت فراواني دارد و در رديف اول مسئوليت‌هاست و بازخواست و حساب‌رسي روز رستاخيز نيز در درجه نخست به آنها بستگي دارد. امام رضا عليه السلام در اين ‏باره مي‌فرمايد:
به نقل از امام علي عليه السلام فرمود كه پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: «نخستين كسي كه داخل دوزخ گردد، حاكمي ‌است كه ستمگر است و ثروتمندي است كه حق مال را ادا نكرده است [؛ حقوق مالي را نپرداخته است]». (عطاردي، 1406: ج1: 281)
به دليل آنكه براي تعديل اقتصادي و معيشتي در جامعه و برطرف ‏كردن احتياجات لازم، قوانيني چون صدقه، خمس و زكات وضع شده است، نپرداختن اين موارد سبب منع گسترش خير در جامعه مي‌شود كه امام، مجازات آن را عذاب اخروي بيان كرده است.

پديده شوم فقر، از ناهنجارترين رنج‌هاي انسان است و در عرصه‌هاي مادي و معنوي زندگي فرد و جامعه، پي‌آمدهاي زيان‌بار و ويران‌گري دارد. فقر از ديرباز، به اجتماعات بشري آسيب رسانده و انديشه و روان و جسم و جان آدميان را تباه ساخته است.
هيچ ‏يك از اهل بيت عليهم السلام ، پيروانشان را به تهي‌دستي فرا نخواندند؛ چون به طور طبيعي، فقر، مي‏تواند سرچشمه بسياري از غصه‏ها، لغزش‌ها و تبه‌كاري‌ها باشد.
بر اين اساس، امام رضا عليه السلام فرمود: «المسكنة مفتاح البوس؛ بينوايي و فقر، كليد بدبختي و بيچارگي است». (مجلسي، 1371: ج75: 260)
آن حضرت در سخني ديگر، به نقش معيشت كافي در آرامش روحي و رواني انسان اشاره مي‌كند و مي‌فرمايد: «ان الانسان اذا ادخر طعام سنته حف ظهره و استراح؛ چون آدمي خوراك سال خويش را ذخيره كند، بارش سبك مي‏شود و آرامش مي‏يابد». (حكيمي، 1373: ج6: 170)

همسان‏زيستي مردم و محرومان يكي از رفتارهاي اقتصادي امام و حاكم جامعه اسلامي،‌ از ديدگاه امام رضا عليه السلام است. يكي از كنيزان مأمون در اين ‏باره نقل مي‏كند:
ما را به دربار مأمون روانه كرده بودند. در آنجا در بهشتي از خوردني‌ها ونوشيدني‌ها و عطرها و پول فراوان به سر مي‌برديم تا اينكه مأمون مرا به امام رضا عليه السلام بخشيد. چون به خانه امام در آمدم، تمام آن نعمت‌ها از دست رفت. (عطاردي، 1406: ج2: 179)
يكي از تفاوت‌هاي اساسي پيشوايان ديني و الهي با ديگر رهبران اين است كه همواره پيشوايان حق، از پايگاه مردمي نيرومندي برخوردار بوده‏اند. از اين جهت، با وجود شكوه و جلال و عظمت معنوي، از مردم جدا نبودند و همراه و در ميان مردم مي‌زيستند.
امام رضا عليه السلام كه يكي از پيشوايان بر حق و رهبران واقعي و الهي اسلام به شمار مي‌آيد، علاقه فراواني در خدمت به محرومان، افتادگان و ضعيفان جامعه داشت و مي‌كوشيد در كنار آنان باشد و براي آنان همانند پدري دل‌سوز و مهربان بود. مردم نيز دل خوش داشتند كه ايشان به درددل آنان گوش مي‌دهد و به آنان توجه دارد. ازاين‌رو نوشته‏اند كه «در مسير حركت خود از مدينه به ايران، محل توقف و استراحتش را در منطقه‏ فقيرنشين قرار مي‌داد و حتي به خانه آنان وارد مي‌گرديد». (مجلسي، 1371: ج49: 122)
همچنين «آن بزرگوار با همه غلامان و خدمت‌كارانش بر سر يك سفره مي‌نشست و با آنان غذا مي‌خورد.» (علي بن عيسي اربلي: ج3: 484) «و در برابر فردي معترض كه گفته بود، چرا آنان را از يكديگر جدا نمي‌كني، فرمود: ساكت باش! خداي همگان يكي است. پدر و مادر همه يكي است و پاداش هم در گروي رفتار و اعمال است». (كليني، 1365: ج8: 230)

كمك به هم‌نوع از اصول اساسي دين مبين اسلام به شمار مي‌آيد. همچنان‌كه خداوند در سوره مباركه انسان، آيات 8 و 9 مي‏فرمايد:
و به دوستي خدا به فقير و اسير و طفل يتيم طعام مي‏دهند و فقط براي رضاي خدا به شما طعام مي‏دهيم و از شما هيچ پاداش و سپاسي نمي‏طلبيم. (انسان: 8 و 9)
امام رضا عليه السلام ، همانند ديگر ائمه اطهار عليهم السلام كانون مهر و عاطفه نسبت به مردم و مظهر عشق و محبت نسبت به آنان بود. ازاين‌رو، در زيارت‏نامه آن حضرت، يكي از ويژگي‌هايشان مهرباني بر شمرده شده است: «السلام علي غوث اللهفان، السلام علي الامام الرئوف؛ سلام بر فريادرس بيچارگان، درود بر امام مهربان و بارأفت.» (قمي، 1384: 268) «همچنين نوشته‏اند كه دردمندان، فقيران، نيازمندان و افراد آگاه كه از همه جا رانده مي‌شدند، به در خانه‏ امام رضا عليه السلام چشم مي‌دوختندو مي‌دانستند كه از اين درگاه نااميد نخواهند شد. ازاين‌رو، امام رضا عليه السلام به رسيدگي آنان توجهي خاص داشت.

سبك رفتارها و برخوردهاي امام رضا عليه السلام با مخالفان، داراي نكته‌هاي جالبي است. در اينجا منظور از مفهوم واژه «مخالف» مي‌تواند يك غيرمسلمان يا غيرشيعه يا هر كسي باشد كه به گونه‌اي در مسئله يا مسائلي خاص با ايشان مخالف است. در اينجا نيز يك فرد با انتخاب‌هاي گوناگوني روبه‌روست كه مي‌تواند آنها را در رويارويي با مخالف خود به كار گيرد كه عبارتند از: قطع ارتباط يا برقرار نكردن ارتباط با مخالف، كم‌توجهي و داشتن حداقل توجه به مخالف، توجه متعادل به مخالف و انجام بحث جدي با وي، توجه بيش از حد به مخالف و سعي افراطي در اقناع وي به هر شكل ممكن. حال بايد رفتار امام را در جنبه‌هاي مختلف اين مسئله بررسي كنيم:

روايت شده «امام رضا عليه السلام لباس را از سمت راست خود مي‌‏پوشيدند و هرگاه مي‌‏خواستند لباس جديدي بپوشند، يك كاسه آب طلب مي‌‏كردند و ده بار «إِنَّا أَنْزَلْناهُ»، ده بار «قُلْ هُوَ اللَّهُ» و ده بار «قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ» بر آن مي‌‏خواندند، سپس آب را بر آن لباس مي‌‏پاشيدند و مي‌‏فرمودند: هر كس قبل از اينكه لباسش را بپوشد، چنين كند، مادامي كه يك نخ از آن لباس باقي باشد، زندگي با وسعت و راحتي خواهد داشت». (مستفيد و غفاري، ج۱، ص۶۳۴)