تو فکر مي کني مي شود از آن دايره مغناطيسي طلايي عشق، چشم برداشت و فرود نيامد بر آستان رضا؟ تو خودت را بگذار جاي او.

اويي که در آسمان خدا رها و آزاد، خواني ندارد جز خوان رضا.
پا به حرم يار که مي گذاري و چشم به گنبد طلا که مي دوزي محال است نبيني اش. نبيني اش که آن بالا نشسته و دل داده به دوست. مي چرخد و مي چرخد و عشق بازي مي کند و بر ايوان طلا مي نشيند.او کبوتر حرم است و کبوتر حرم جايي جز حرم ندارد.
داستانها دارند اين پرندگان پاک. شعرها گفته اند در مدح ايمانشان به رضا.چشمانت را ببند و ببين چندميليون بار خواسته اي کبوتر حرم بوده باشي؟ چند ميليون بار خواسته اي دلت را به بالش گره زده و به مشهد رفته باشي؟
***

ايجاد فضاي علمي مناسب جهت طرح نظرات و انديشه هاي مخالف در دوران حضرت رضا(ع) و توسط ايشان در هدايت فکري مسلمين بسيار مؤثر بود. ايجاد فضاي مناسب علمي جهت طرح انديشه هاي موافق و مخالف در سايه آزادي بيان و سپس نقد و بررسي منطقي و عقلاني آن از مؤلفه هاي بازر دوران حضرت بود و دقيقاً چنين رويه اي از سوي امام رضا (ع) پيگيري مي شد. ايشان با ايجاد فضاي مناسب، در بيان آزادانه انديشه هاي مخالف و سپس نقد عقلاني آنها، در نگرش صحيح و منطقي مسلمين در خصوص تحقيق در گزاره هاي ديني و علمي و يا فرضيه هاي ارايه شده قابل بحث و نظر، تأثير شگرفي ايجاد کردند. اين روح علمي همراه با سعه صدر در جلسات مناظره حضرت که عملاً روش منطقي و عقلاني بحث و مناظره و تحقيق و تتبع را به مردم القا مي کردند، مسير آزاد انديشي را روشن کرد. نقش امام رضا (ع) در ايجاد شکوفايي و بالندگي علمي مسلمين از جهاتي بسيار قابل توجه است. در اين گفتگو با دکتر علي شريعتمداري، عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي و از اساتيد بزرگ حوزه اخلاق اسلامي و علوم تربيتي که در اين باره تحقيقاتي را انجام داده است، درباره روح علمي و سعه صدر در شخصيت حضرت رضا (ع) گفتگو کرده ايم که در ادامه مشروح آن تقديم مي شود:

پس از حمله به مرکز تجارت جهاني در نيويورک و ساختمان پنتاگون در 11 سپتامبر 2001 ، اظهار نظرهاي متفاوتي از سوي غربيان در خصوص اسلام و ربط دادن آن به بنيادگرايي و تروريسم مطرح گرديد. بسياري ازغربيان بر مبناي همين اظهار نظرهاست که باور مي کنند که تفسيرها و قرائتهايي که مي شنوند، جريان اصلي اسلام را تشکيل مي دهند. در اين ميان، ارائه چهره واقعي اسلام راستين و حيات طيبه ائمه بزرگوار از سوي اسلام شناسان خبره، بهترين و کارآمدترين ابزاري است که مي تواند سره را از ناسره باز شناساند.بررسي زندگي پر خير و برکت امام هشتم(ع) نيز زمينه مناسبي است تا غرب با الگوهاي راستين زندگي بشري و تلاش ارزنده اينان در ترسيم مسير حرکت به سوي کمال آشنا گردد. دکتر عبدالعزيز ساشادينا، رئيس گروه مطالعات ديني دانشگاه ويرجينيا، در اين مجال ضمن اشاره به تلاش غرب براي اسلام زدايي، به ارائه راهکارهايي در خصوص مواجهه با اين ترفند پرداخته است

منيره هاشمي

آقا جون سلام!
امروز اندازه کبوترهاي شما روي پشتم بال درآمده. با بالهايم مي توانم پرواز کنم. بروم به دورهاي دور. اين بالها را خدا به من داده است. مي دانيد چرا؟ هفته پيش بابا به من يک صد توماني داد. واقعا خوشحال شدم.
اولش مي خواستم يک بستني بخرم. از آن بستني هايي که عکس سر آدم رويش هست و رنگ رنگي است. خوردن آن توي هواي گرم خيلي مي چسبد. بعدش پشيمان شدم. چون بستني زود تمام مي شود. گفتم چطور است با آن يک مداد جادويي بخرم. از آن مدادهاي بزرگي که دير کوچک مي شوند. اما ديدم مداد قبلي هنوز توي دستم جا مي شود.بعد تصميم گرفتم آن را نگه دارم تا اگر بابا پولهاي بيشتري به من داد، بتوانم با آنها يک ساعت بخرم. يک ساعت صفحه طلايي از آنهايي که آتنا دارد. تا امروز صد توماني را نگه داشتم. آن را توي جيب پيراهنم گذاشته بودم. هر وقت فکري به سرم مي زد، دستم را مي کردم توي جيبم و آن را لمس مي کردم. هر روز نقشه اي مي کشيدم.اما امروز که داشتم به حرم شما مي آمدم کنار ديوار، چشمم به يک پير زن افتاد. چادرش خاکي شده بود. پوست چروکيده صورتش سرخ شده بود. بيچاره پيرزن زير آفتاب داغ داشت از حال مي رفت. يک دفعه ياد بي بي جان افتادم. گريه ام گرفته بود. فکر کردم واقعاً او با بي بي جان من فرقي ندارد.
دستم را توي جيبم بردم و صد توماني ام را به او دادم. با چشمهاي غمگين اش به من نگاه کرد و گفت: پير شي دخترم! منظورش را نفهميدم. اما حتماً برايم دعا کرده بود. احساس کردم شما هم خوشحال شده ايد. دعاي او به من دو تا بال داد. حالا من با بالهايم مي روم ميهماني خدا.

شميم شمايل شادي، شبنم شورانگيز شيدايي، شيارهاي رنگين عاطفه بر چهره بشريت، شکوه شگرف و ژرف محبت، شب چهره هاي شفابخش مهر و ولا، جشن تولد خورشيد زيباي معنا، شکر شکر در باديه سينه ها، شاخص برجسته فرزانگي ها، شيريني پيوستن دل ها و جان ها به اقيانوس سرشار از برکت ولايت و هدايت و امامت، همه و همه از يک اتفاق بزرگ حکايت دارند. آن ها که روزها و شب ها، دل خويش را با گوهر صفا و انتظار و وفا، جلا داده اند، هم اينک در جست و جوي يافتن توفيق براي حضور در جشن ميلاد نور و پيوستن به متن و حاشيه سرورند! همه، دل هاي خويش را مهتابي کرده اند تا پيوستگي خويشتن خويش را به هشتمين خورشيد اعتلابخش آرمان مهر و اميد و آيين، به اثبات برسانند.
اکنون همه مردمان، دستهاي دل شان را به سمت آبي کاشي ها و تلالو آيينه ها و گنبد و ضريح طلا، بالا برده اند، تا از پرتو وجود شريف و نازنين فخر ايران زمين، امام و پيشواي اهل يقين، نورمبين، حضرت امام علي بن موسي الرضا عليه السلام بهره مند شوند.
قافله و دلهاي ما و شما در پيمايش اين وادي زيبا و با صفا، به راه و پابرجا باد!

حضرت رضا(ع) سوار بر استر در حالي که زير سايبان کجاوه قرار داشت، با همراهان وارد نيشابور شد. جمعيت استقبال کننده به قدري زياد بود که حاضراني که سخن امام را را نوشته اند، 20 هزار و به روايتي 24 هزار نفر بودند. ابوذراعه رازي و محمد بن اسلم طوسي که دو نفر از علماي بزرگ اهل تسنن و از بزرگان و حافظان حديث بودند، همراه جمعي از دانشمندان و طلاب، نزديک آمدند و امام رضا(ع) را به اجداد پاکش سوگند دادند تا چهره خود را نشان دهد. آن حضرت گوشه سايبان را به کنار زد، خورشيد جمالش بر سراسر آن فضا پرتو افکند، مردم با ديدن چهره نوراني او فرياد مي زدند و با شيون و احساسات عميق مي گريستند و خود را بر خاک مي افکندند. دانشمندان و برجستگان مردم را به سکوت و آرامش دعوت مي کردند و مکرر فرياد مي زدند: «سکوت، سکوت، سکوت! تا سخن امام رضا(ع) را بشنويد.» در اين هنگام حضرت فرمود: «پدرم موسي بن جعفر برايم حديث کرد از پدرش جعفر بن محمد و او از پدرش علي بن ابيطالب و او از رسول خدا و او از ذات پاک خدا که فرمود: «لا اله الا ا...» حصار و دژ من است و کسي که داخل دژ من مي شود از عذاب من ايمني يابد» موکب امام اندکي از جا حرکت کرد، در اين هنگام آن حضرت با صداي بلند چنين اعلام کرد: «بشرطها و شروطها و انا من شروطها»؛ «اين ايمني از عذاب در پرتو توحيد، مشروط به شرطي است که من از شروط آن هستم». يعني توحيد با پذيرفتن رهبري امام حق که من هستم موجب نجات خواهد بود، نه توحيد بدون امامت. پس سايبان را بر کجاوه انداخت و از آنجا رفت. حدود 20 هزار و به نقلي 24 هزار نفر قلمدان و قلم در دست داشتند و اين سخن حضرت را نوشتند که به دليل عظمت مقام سلسله افرادش به «سلسلة الذهب » شهرت يافته است.

قرآن کريم، آخرين کتاب آسماني و کامل ترين متن فرود آمده از عالم قدس، براي هدايت افراد بشر از جانب خداي تعالي بر رسول گرامي اش است که در بردارنده روح کليه کتابهاي آسماني بوده، و به هيچ وجه خلل يا نقص و زيادتي هم در آن صورت نگرفته و نخواهد گرفت.
عصر نزول اين کتاب نوراني، همزمان با کمال بلوغ بشر در ادبيات و شعر بود، به طوري که اين زمان را مي توان هنگامه طغيان معاني زيبا و ظريف درآوردگاه سخن دانست. اما همين که قرآن کريم نازل شد، با اشاره هاي مبارزه طلبانه خويش « و اگر شما را در قرآني که ما بر محمد بنده خود فرستاديم، شک و ترديدي داريد، اگر مي توانيد يک سوره مثل آن را بياوريد.» تمام غوغاي پيچيده در ذهن و قلب سخنوران عرب به خاموشي گراييد. افزون بر آن، بر دکان بلاغت و فصاحت ماندگار از عصر جاهلي هم قفل طاعت زد پيامبر(ص) همواره توصيه اين کتاب آسماني را نموده، تا جايي که در سخني فرمودند: «من دو چيز گرانبها را در ميان شما مي گذارم: يکي قرآن، و ديگري اهل بيتم.» علاوه بر آن نيز، وجود مبارک و مطهر حضرات معصومين(ع) بخصوص حضرت رضا(ع) هم سفارش به تدبر و خواندن، و حضور آن را در زندگي مسلمانان نموده اند.

اسماعيل آذر متولد سال 1323 در اصفهان، دکتراي زبان و ادبيات فارسي دارد و هم اکنون نيز مديرگروه کارشناسي ارشد زبان و ادبيات فارسي واحد علوم و تحقيقات دانشگاه آزاد اسلامي است.
وي مديريت امور علمي زبان و ادبيات فارسي خارج از کشور در انجمن ترويج زبان و ادبيات ايران را بر عهده دارد.
کتاب ارزشمند «تاريخ هزار ساله شعر پارسي درباره امام رضا(ع)» به همت گروهي از مؤلفان و با سرپرستي وي تدوين شده است. اين اثر در سه جلد و دو هزار صفحه توسط انتشارات پلک منتشر شده است.
در اين کتاب، زندگينامه امام رضا(ع) و شعر شاعران پارسي و عرب از قرن پنجم و ششم هجري به اين طرف، همراه با عرضه شعرهايي که در رثاي امام هشتم(ع) سروده شده، گردآوري شده است. در کتاب به زندگي هر کدام از شاعران نيز پرداخته شده است.
از ديگر آثار منتشر شده اين محقق مي توان به «خورشيد خراسان در شعر و تاريخ امام رضا(ع)»، «ادبيات ايران در ادبيات جهان»، «شاهکارهاي ادبيات جهان» (ترجمه)، «شکوه عشق»(تاريخ و شعر حضرت امام حسين(ع))، «سعدي شناسي»، «عبرتگاه تاريخ»، «يک گام با منوچهري دامغاني» و «تأثير مدرنيته در نقد ادبي» اشاره کرد. پيرامون کتاب «تاريخ هزار ساله شعر پارسي درباره امام رضا(ع)» گفتگويي با اين محقق انجام داده ايم.