يکي از ويژگي هاي ممتاز حضرت که اکنون بيش از هر چيز مي تواند الگو و راهنماي ما در زندگي باشد منش و اخلاق حضرت است.
بدون ترديد حضرت، نمونه بارز اخلاق اسلامي بود و همواره با منش خوب خود بر ديگران تأثير مي گذاشت. چنان که ابراهيم بن عباس در حق حضرت گفته است: امام(ع) با سخن گفتن هرگز به هيچ کس جفا نکرد و کلام کسي را نبريد تا مگر شخص از گفتن باز ايستد و حاجتي را که مي توانست برآورده کند، رد نمي کرد و هيچ کس از غلامان و خادمان خود را دشنام نمي داد.
نقل است که حضرت هيچ گاه سخن کسي را پيش از به پايان رسيدن قطع نمي کرد و هرگز پاي خود را جلو همنشين دراز نمي کرد و هرگز کسي غيبت کردن وي را نشنيد.
همچنين در مناقب به نقل از يعقوب بن اسحاق نوبختي آمده است که امام رضا(ع) تمام دارايي خود را در روز عرفه بخشش فرمود. فضل بن سهل به ايشان گفت: اين زيان و خسران است. امام(ع) فرمود: زيان نيست بلکه سود و بهره است. هيچ گاه چيزي را که پاداش و کرامت به آن تعلق مي گيرد، زيان به شمار نياوريد.
امام رضا(ع) اگرچه همچون ساير ائمه اهل زهد و بلکه از همه مردم عصر خود زاهدتر بود، ولي اين کار جنبه ظاهري و خودنمايي نداشت. حضرت لباسي آراسته مي پوشيد و مي فرمود: در واقع زاهد واقعي کسي است که نسبت به «زخارف» اين دنيا بي اعتنا باشد و اسير زيور و زينت اين جهان نشود.
ما براي فهم واقعي معناي زهد و زندگي زاهدانه بايد از ائمه اطهار(ع) الگو بگيريم. اين بزرگواران اگرچه هيچ دلبستگي به دنيا نداشتند؛ ولي چنان نبود که ظاهري ناآراسته انتخاب کنند. امام رضا(ع) همچون اجداد خود به آراستگي درون و بيرون اهميت مي داد و اين دو را منافي يکديگر نمي ديد.
صوفيه بر امام رضا(ع) مي تاختند که چرا لباس درشت بر تن ندارد و غذايي مثل غذاهاي آنها نمي خورد، امام مي فرمود: يوسف پيامبر خدا، قباهاي ديبا و لباسهاي زربفت بر تن داشت. از اين رو بايد گفت از جمله منتقدان امامان معصوم(ع)، صوفيه بودند که در کتابهاي روايي مي توان انتقادهاي آنها را يافت.
يا در مورد ديگر، نقل شده است که سفيان ثوري بر امام صادق(ع) در مدينه وارد شد و در اين حال امام جامه اي سپيد و لطيف بر تن داشت. او به امام معترض شد و گفت: چرا اين جامه را مي پوشي و زهد نمي ورزي امام فرمود: خوب گوش فرا ده تا براي دنيا و آخرت تو مفيد باشد. مگر اينکه بخواهي بدعتي در اسلام ايجاد کني.
وضع ساده و فقيرانه پيامبر و صحابه، تکليفي براي همه مسلمين تا روز قيامت نيست. رسول خدا(ص) در زماني زندگي مي کرد که عموم مردم از لوازم اوليه زندگي محروم بودند. اما اگر در عصري و روزگاري، وسايل زندگي فراهم شد، سزاوارترين مردم براي بهره بردن از نعمتها صالحان هستند، نه فاسقان، مسلمانان هستند نه کافران.
بر اين اساس ما عرفان واقعي را بايد از ائمه بياموزيم و در مکتب آنان شاگردي کنيم. در آن زمان تحقير دنيا، فرار از آن و نيز تحقير تمام شؤون مربوط به زندگي مادي و دنيوي و رياضت کشي و تحمل شکنجه ها از افتخارات صوفيه به شمار مي رفت، از اين رو آنان با ائمه(ع) سر ناسازگاري داشتند و به سيره آنان معترض بودند.
اکنون که عرفان هاي کاذب هم در کشور ما به نوعي رسوخ کرده اند، لازم است که بار ديگر در اين باره و براي فهم درست مباني عرفان به سيره امامان و از جمله به منش حضرت رضا(ع) متوسل شويم.