مرحوم شيخ صدوق(ره) به نقل از ريان بن صلت آورده است که گفت: پس از مدتي که در خدمت مولايم، حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام بودم، روزي خواستم که به قصد عراق مسافرت کنم. به همين دليل به قصد وداع و خداحافظي راهي منزل امام عليه السلام شدم. در بين اين مسير با خود گفتم: هنگام خداحافظي، پيراهني از لباس هاي حضرت را تقاضا مي کنم که چنان چه مرگ من فرا رسيد، آن پيراهن را کفن خود کنم و نيز مقداري درهم و دينار طلب مي کنم تا براي اعضاي خانواده خود سوغات و هدايايي تهيه کنم. وقتي به محضر شريف امام رضا(ع) وارد شدم و کمي نشستم، خواستم خداحافظي کنم که گريه ام گرفت. از شدت ناراحتي براي فراق و جدايي از حضرت، همه چيز را فراموش کردم و پس از خداحافظي برخاستم که از مجلس بيرون بروم. هنوز چند قدمي بر نداشته بودم که ناگهان حضرت مرا صدا زدند و فرمودند: اي ريان! باز گرد. وقتي بازگشتم، حضرت فرمودند: آيا دوست داري که يکي از پيراهن هاي خودم را به تو هديه کنم تا اگر وفات کردي آن را کفن خود قرار دهي و آيا ميل نداري مقداري دينار و درهم از من بگيري تا براي بچه ها و خانواده ات هديه و سوغات تهيه کني؟ من با حالت تعجب عرض کردم: اي سرور و مولايم! چنين چيزي را من در ذهن خود گذرانده بودم و تصميم داشتم از شما تقاضا کنم، ولي فراموشم شد. بعد از آن، حضرت يکي از پيراهن هاي خود را به من هديه کردند و سپس گوشه  جانماز خود را بلند کردند و مقداري درهم برداشتند و تحويل من دادند و من با حضرت خداحافظي کردم.

(عيون اخبارالرضا عليه السلام، ج۲، ص۲۱۱، ح۱۷)

 در ميان تعاليم اديان الهي در باره والدين و حقوق آنها، نگاه مکتب اهل بيت (عليهم السلام) به اين مسئله از ويژگي هاي خاص و ظريفي برخوردار است. به عنوان نمونه، هنگامي که در مکتب امام هشتم (ع) مي نشينيم، آن حضرت اين گونه به ما مي آموزند که:

«بدان که حق مادر، لازم ترين حقوق و واجب ترين آنهاست؛ زيرا او بار سنگين فرزند خويش را تحمل کرد؛ به گونه اي که هيچ کس حاضر نيست ديگري را اين گونه به دوش بکشد. مادر، کودک خويش را با چشم و گوش و همه وجودش، نگهداري کرد و بدين کار شادمان و خوشحال بود. او راضي است تا خود گرسنه بماند، اما فرزندش سير باشد و خود تشنه بماند، ولي کودکش سيراب گردد و خود بي جامه باشد، اما فرزندش در جامه به سر برد و کودکش در زير سايه قرار گيرد؛ در حالي که خود او به زير آفتاب است. پس تا بدين اندازه بايد سپاسگزار مادر بود و به او نيکي نمود و با او با مدارا رفتار کرد؛ هر چند که شما جز با ياري خداوند نمي توانيد حتي کوچک ترين حق او را نيز ادا کنيد، چرا که خداوند متعال حق او را قرين حق خود قرار داد.»

پدر نيز از نظر امام رضا (ع) داراي احترام و حقوق فوق العاده اي مي باشد. از اين رو، آن حضرت مي فرمايد:

«بايد از پدر اطاعت کني و نسبت به او نيکي نمايي و در برابرش تواضع و خضوع کرده و به بزرگي از او ياد کني و مورد احترام خويش قرارش دهي و در محضرش آهسته سخن گويي؛ چرا که پدر اصل و ريشه فرزند است و فرزند، بخشي از اوست. اگر پدر نبود، فرزند هم نبود.»

سليمان بن جعفر گويد: براي انجام بعضي از كارها همراه امام رضا عليه السلام بودم تا اين كه خواستم به خانه ام باز گردم . حضرت فرمود: برگرد و با من بيا و امشب را نزد من بمان . من هم برگشتم و به همراه او حركت كرديم تا اينكه وارد منزل شديم . حضرت نگاهي به غلامان خود كرد كه مشغول گل كاري و ساختن اصطبل بودند و بعضي از آنها كارهاي ديگر انجام مي دادند. در بين آنها غلام سياهي كه غريب بود كار مي كرد. امام عليه السلام به غلامان خود گفت : اين مرد اينجا چه مي كند؟ آنها در جواب گفتند: او به ما كمك مي كند و ما هم چيزي در برابر به او خواهيم داد. امام عليه السلام فرمود: اجرت او را تعيين كرديد؟ گفتند: نه ما هر چه به او بدهيم راضي است . حضرت به سراغ ايشان رفت تا با تازيانه آنها را كتك بزند و بسيار ناراحت شد كه چرا اجرت او را معين نكرديد؟ سليمان بن جعفر مي گويد: من به امام عليه السلام عرض كردم : چرا شما خود را ناراحت كرده ايد؟ فرمود: من بارها آنها را از اين كار نهي كرده ام كه بايد اجرت هر كس را كه مي خواهند به كار گيرند با او تعيين كنند و اي سيلمان اين را بدان كسي بدون تعيين مزد براي تو كار نمي كند مگر اينكه اگر سه برابر مزد او هم به وي بپردازي باز هم گمان دارد به او كم داده اي ، اما وقتي مزد او را معين كردي و به او پرداختي از تو تشكر مي كند كه به آنچه معين شده عمل كرده اي ، حال اگر كمي بر آن بيفزايي از تو قدرداني مي كند و مي بيند كه تو بر مزد او افزوده اي.

مرحوم شيخ صدوق، شيخ حر عاملي و ديگر بزرگان به نقل از اباصلت هروي نقل کرده اند که حضرت ابوالحسن، امام علي بن موسي الرضا عليه السلام به تمام زبان ها و لغات، آشنا و مسلط بودند و با مردم با زبان محلي خودشان صحبت مي کردند. بلکه حضرت در لهجه و تلفظ کلمات، از خود مردم فصيح تر سخن مي گفتند تا جايي که اين امر مورد حيرت و تعجب همه اقشار و افراد قرار مي گرفت. اباصلت مي گويد در يکي از روزها به آن حضرت عرض کردم: يابن رسول ا...(ص)! شما چگونه به همه زبان ها و لغت ها آشنا شده ايد و اين چنين ساده، مکالمه مي فرمايي؟ امام عليه السلام فرمودند: اي اباصلت! من حجت و خليفه خداوند متعال هستم و پروردگار حکيم کسي را که مي خواهد بر بندگان خود حجت و راهنما قرار دهد، او را به تمام زبان ها و اصطلاحات آشنا و آگاه مي کند، که زبان عموم افراد را بفهمد و با آن ها سخن بگويد و بندگان خدا بتوانند به راحتي با امام خويش سخن بگويند. سپس امام رضا عليه السلام فرمودند: آيا فرمايش اميرالمومنين عليه السلام را نشنيده اي که فرمود: بر ما اهل بيت عصمت و طهارت فصل الخطاب عنايت شده است و بعد از آن، فرمود: فصل الخطاب يعني، معرفت و آشنايي به تمام زبان ها و اصطلاحات مردم و بلکه عموم خلايق در هر کجا و از هر نژادي که باشند.

 (عيون اخبارالرضا عليه السلام، ج۱، ص۲۰، ح۲)

مرحوم علاّمه مجلسي و برخي ديگر از بزرگان آورده اند:
يكي از اصحاب حضرت علي بن موسي الرّضا عليه السلام به نام علي بن ابي حمزه بطائني حكايت كند: روزي در محضر مبارك آن حضرت بودم ، كه تعداد سي نفر غلام حبشي در آن مجلس وارد شدند. پس از ورود، يكي از ايشان به زبان و لهجه حبشي با امام رضاعليه السلام سخن گفت و حضرت نيز به زبان حبشي و لهجه محلّي خودشان پاسخ او را بيان نمود و لحظاتي با يكديگر به همين زبان سخن گفتند. آن گاه حضرت مقداري پول - درهم - به آن غلام عطا نمود و مطلبي را نيز به او فرمود؛ و سپس همگي آن ها حركت كردند و از مجلس خارج شدند. من با حالت تعجّب به آن حضرت عرضه داشتم : ياابن رسول اللّه ! فدايت گردم ، مثل اين كه با اين غلام به زبان حبشي و لهجه محلّي صحبت مي فرمودي ؟! او را به چه چيزي امر نمودي ؟ امام عليه السلام فرمود: آن غلام را در بين تمام همراهانش ، عاقل و با شخصيّت ديدم ، لذا او را برگزيدم و ضمن تذكّراتي ، به او توصيه كردم تا كارها و برنامه هاي ساير غلامان و دوستان خود را بر عهده گيرد و در حقّ آن ها رسيدگي كند؛ و نيز هر ماه مقدار سي درهم به هر كدام از ايشان بپردازد. و او نيز نصايح مرا پذيرفت ؛ و مقدار دراهمي به او دادم تا بين دوستانش طبق توصيه تقسيم نمايد. علي بن ابي حمزه بطائني افزود: سپس حضرت مرا مخاطب قرار داد و فرمود: آيا از گفتار و برخورد من با اين غلامان و بندگان خدا تعجّب كرده اي ؟! و آن گاه حضرت به دنبال سؤ ال خويش اظهار داشت : تعجّب نكن ؛ براي اين كه منزلت و موقعيّت امام ، بالاتر و مهمّتر از آن است كه تو و امثال تو فكر مي كني . سپس فرمود: آنچه را كه در اين مجلس مشاهده كردي ، همانند قطره اي است در منقار پرنده اي كه از آب دريا برگرفته باشد. آيا برداشتن يك قطره از آب دريا، در كم و يا زياد شدن آب دريا تاءثيري دارد؟! بعد از آن ، امام رضا عليه السلام افزود: توجّه داشته باش كه همانا امام و علوم او، همچون درياي بي منتهائي است كه پايان ناپذير باشد و درون آن مملوّ از انواع موجودات و جواهرات گوناگون خواهد بود، و چون پرنده اي قطره اي از آب آن را بردارد، چيزي از آب آن كم نخواهد شد. و همچنين امام ، علومش بي منتها است ؛ و هر كسي نمي تواند به تمام مراحل علمي و اطّلاعات او دست يابد.

يسع بن حمزه مي گويد: در مجلس حضرت رضا (ع) بودم و جمعيت بسياري در مجلس حضور داشتند، و از آنحضرت سؤال مي كردند و از احكام حلال و حرام مي پرسيدند و امام رضا(ع) پاسخ آنها را مي داد، در اين ميان ، ناگهان مردي بلند قامت و گندمگون وارد مجلس شد وسلام كرد و به امام هشتم (ع) عرض نمود: من از دوستان شما و پدر و اجداد پاك شما هستم در سفر حج ، پولم تمام شده و خرجي راه ندارم تا به وطنم برسم ، اگر امكان دارد، خرجي راه را به من بده تا به وطنم برسم ، خداوند مرا از نعمتهايش برخوردار نموده است ، وقتي به وطن رسيدم ، آنچه به من داده اي معادل آن ، از جانب شما صدقه مي دهم ، چون خودم مستحق صدقه نيستم . امام رضا به او فرمود: بنشين ، خدا به تو لطف كند،سپس امام رو به مردم كرد، و به پاسخ سؤالهاي آنها پرداخت . سپس مردم همه رفتند، و تنها آن مرد مسافر، و من و سليمان جعفري و خثيمه در خدمت امام مانديم . امام (ع) به ما فرمود: اجازه مي دهيد به خانه اندرون بروم ؟ سليمان عرض ‍ كرد: خداوند امر و اذن شما را بر ما مقدم داشته است . حضرت برخاست و وارد حجره اي شد و پس از چند دقيقه باز گشت ، و او پشت در فرمود: آن مرد (مسافر) خراساني كجاست ؟ خراساني بر خاست و گفت :اينجا هستم .
امام از بالاي در دستش را به سوي مسافر دراز كرد و فرمود: اين مقدار دينار را بگير و خرجي راه خود را با آن تاءمين كن ، و اين مبلغ مال خودت باشد ديگر لازم نيست از ناحيه من ، معادل آن صدقه بدهي ، برو كه نه تو مرا ببيني و نه من تو را ببينم . مسافر خراساني پول را گرفت و رفت .
سليمان به امام رضا عرض كرد: فدايت گردم كه عطا كردي و مهرباني فرمودي ولي چرا هنگام پول دادن ، به مسافر، خود را نشان ندادي و پشت در خود را مستور نمودي ؟! امام رضا(ع) در پاسخ فرمود: مخافة ان اري ذل السّؤال في وجهه لقضائي حاجته : از آن ترسيدم كه شرمندگي سؤال را در چهره او بنگرم از اين رو كه حاجتش را بر مي آورم . و آيا سخن رسول خدا (ص) را نشنيده اي كه فرمود: المستتر بالحسنة تعدل سبعين حجة ، والمذيع بالسّيئة مخذول ، والمستتر بها مغفور له .: پاداش آنكس كه كار نيكش را مي پوشاند معادل پاداش هفتاد حج است ، و آنكس كه آشكار گناه مي كند، مورد طرد خدا است ، و آنكس كه گناهش را مي پوشاند، (درصورت توبه) مورد آمرزش خدا قرار مي گيرد.

مرحوم علامه مجلسي(ره) و برخي ديگر از بزرگان آورده اند: يکي از اصحاب حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام به نام علي بن ابي  حمزه بطائني حکايت کرده است که روزي در محضر مبارک آن حضرت بودم که تعداد سي نفر غلام حبشي در آن مجلس وارد شدند.

پس از ورود، يکي از آن ها به زبان و لهجه حبشي با امام رضا(ع) سخن گفت و حضرت نيز به زبان حبشي و لهجه محلي خودشان پاسخ او را دادند و لحظاتي با هم سخن گفتند.

آن گاه امام(ع) مقداري پول به آن غلام عطا کردند و مطلبي را به او فرمودند و سپس همگي آن ها حرکت کردند و از مجلس خارج شدند. مي گويد: من با حالت تعجب به حضرت عرض کردم: يابن رسول ا...(ص)! فدايت شوم. مثل اين که با اين غلام به زبان حبشي و لهجه محلي صحبت مي فرمودي؟!

امام عليه السلام فرمودند: آن غلام را در بين تمام همراهانش، عاقل و باشخصيت ديدم، لذا او را برگزيدم و ضمن تذکراتي، به او توصيه کردم تا کارها و برنامه هاي ساير غلامان و دوستان خود را برعهده گيرد و در حق آن ها رسيدگي کند و نيز هر ماه سي درهم به هر کدام از آن ها بپردازد.

او نيز نصايح مرا پذيرفت و مقداري پول به او دادم تا بين دوستانش طبق توصيه تقسيم کند.

علي بن حمزه بطائني افزود: سپس حضرت مرا مخاطب قرار دادند و فرمودند: آيا از گفتار و برخورد من با اين غلامان و بندگان خدا تعجب کرده اي؟! آن گاه حضرت به دنبال سوال خويش فرمودند: تعجب نکن، براي اين که منزلت و موقعيت امام، بالاتر و مهم تر از آن است که تو و امثال تو فکر مي کنند.

سپس فرمودند: آن چه در اين مجلس مشاهده کردي، همانند قطره اي است در منقار پرنده اي که از آب دريا برگرفته باشد. آيا برداشتن يک قطره از آب دريا، در کم يا زياد شدن آب دريا تاثيري دارد؟

بعد از آن، امام رضا عليه السلام افزودند: توجه داشته باش که همانا امام و علوم او همچون دريايي بي منتهاست که پايان ناپذير باشد و درون آن مملو از انواع موجودات و جواهرات گوناگون است و چون پرنده اي قطره اي از آب آن را بردارد چيزي از آب آن کم نخواهد شد و همچنين امام، علومش بي منتهاست و هر کس نمي تواند به تمام مراحل علمي و اطلاعات او دست يابد.

(بحارالانوار، ج۲۶، ص۱۹۰،ح۲)

امام رضا(ع) هشتمین پیشوای حق‌جویان، حقیقتی نورانی است که انوار درخشان شخصیت و دانش او، تنها در مکتب شیعه نبوده، بلکه شعاع نورش سایر فرق و مذاهب اهل سنت را نیز فراگرفته، به‌گونه‌ای که آنان را به بیان سخنانی در ستایش و مدح آن حضرت وادار کرده است.
محمد‌بن ‌علی‌بن سهل از فقیهان بنام شافعی می‌گوید: «هر مشکلی از امور دینی و دنیوی بر من عارض گشت برای حل آن گرفتاری، به زیارت مرقد مطهر امام رضا(ع) رفتم و در کنار آن بقعه متبرکه دعا کردم و حاجتم برآورده شد و مشکلم برطرف گردید و این موضوع برایم به صورت عادت درآمده و به تجربه نیز ثابت گشته، ازاین‌رو، در تمامي ‌مشکلات به آن قبر شریف متوسل می‌شوم».ابن حبان بستی شافعی نيز در همين‌باره می‌گوید: «در زمان اقامتم در توس هرگاه با مشکلی روبه‌رو می‌شدم، به زیارت قبر امام رضا(ع) -که درود و سلام خدا بر او و جدش باد- می‌رفتم و از خدا می‌خواستم مشکلم را بر طرف سازد و خداوند مشکل مرا حل می‌کرد و بارها این موضوع را تجربه کردم.» ابوزرعه رازی حنبلی و محمدبن‌ اسلم طوسی به همراه بیش از 20هزار تن در نیشابور به استقبال امام رضا(ع) آمدند و به تعبیر حاکم نیشابوری شافعی؛ «در آن هنگام عده‌ای گریان بودند و جمعی شیون و زاری مي‌كردند و گروهی خود را به خاک می‌انداختند و عده‌ای پای استر امام را بوسه می‌زدند.»