«قم» ميعادگاه عاشقان اهل بيت پيامبر است. اين شهر که به فرموده امام کاظم(ع) حريم اهل بيت ناميده شده است، به برکت حضور فاطمه معصومه(س) مرکز تبليغ دين و نقطه عطفي در گسترش تفکر شيعي شد.
حضرت معصومه که پس از هجرت اجباري امام هشتم(ع) به ايران با رسالتي زينب گونه با کارواني ازاهل بيت پيامبرعازم ايران شده بود، در راه پس از درگيريهايي که توسط عباسيان براي کاروان همراه آن حضرت به وجود آمد، وارد ساوه شد و به گواهي تاريخ در همان شهر بيماري براو چيره گشت.ايشان پس از آنکه متوجه دگرگوني حالش شد، راه قم را در پيش گرفت و در ميان استقبال شيعيان وارد شهر شده و در مکاني که امروزه بيت النور ناميده مي شود سکني گزيد. ميزباني قمي ها از زاده موسي بن جعفر(ع) کوتاه بود و آن حضرت در اثر همان بيماري درقم دار فاني را وداع گفت و قبل از زيارت امام و برادر خود راهي ديار باقي شد. معصومه که فاطمه ثاني نيز ناميده مي شود، در احاديث و رواياتي که از ائمه معصومين(ع) رسيده به نيکي ياد شده و امامان مطهر ما او را شفيعه روز جزا ناميده اند. بي شک بايد علت اين تکريم را براي ايشان در شخصيت تاثير گذارش در تاريخ شيعه جست.
يکي از ويژگيهايي که در اسناد تاريخي براي آن حضرت عنوان شده، روايت حديث است و از همين روي وي را محدثه ناميده اند. اين ويژگي علمي حضرت معصومه خط بطلاني است بر نظريه کساني که اجازه نقل حديث را تنها براي مردان دانسته اند.ايشان در ميان زناني که از آنان احاديثي روايت شده جزو برترين ها و مورد وثوق امامان عصر خويش بوده اند. خواهر دردانه علي بن موسي الرضا(ع) در جمع زناني است که از امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) حديث روايت کرده و به اشکال گوناگون از علومي که از طريق نقل اين احاديث بدست آورده بود، براي هدايت جامعه بهره برداري نمود.
با آنکه آن حضرت راوي تنها پنج حديث بوده است، اما بايد ديد علت اينکه با وجود تعداد کمي احاديثي که از فاطمه ثاني به يادگار مانده، تا اين اندازه مورد تکريم امامان واقع شده چيست؟ در بررسي ميراث مکتوبي که از آن حضرت به جاي مانده، ولايت و امامت نقطه عطفي در محور سخنان آن حضرت است. اين رويکرد نشان دهنده زمان شناسي ايشان است، زيرا دوران امامت موسي بن جعفر(ع)، دوران شکنجه و زندانهاي مخوفي است که ميزان خلافت الهي را در برگرفته و پيشواي هفتم شيعيان را از دسترس پيروانش دور نگاه داشته بود.
دوره ديگري که حضرت معصومه از امامان معصوم درک کرده است دوره امامت امام رضا(ع) است که خليفه عباسي به شکل ديگري تصميم به حراست از امام شيعه مي گيرد و با فراخواندن آن حضرت به مرو و تحميل ولايتعهدي، به گمان خويش در صدد تخريب چهره امام رضا(ع) در بين شيعيان است. اما گرچه خواست خدا و بينش عميق امام(ع) چون آبي که آتش زيرکي مامون را خاموش مي کند، نقشه هاي او را نقش برآب کرد اما نبايد از اقدامهاي محوري حضرت معصومه در تبيين جايگاه امامت در آن دوره حساس غفلت ورزيد. در چنين دوراني حضرت معصومه(س) با احاديث ريشه دار و محکم، پايه هاي امامت شيعه را تقويت و بازسازي کرده و به بيان حديث منزلت پرداخت، حديثي که در صحت آن سني و شيعه ترديدي ندارند. دقت در متن اين حديث که از پيامبر اعظم(ص) نقل شده است اين نکته را روشن مي سازد که آن حضرت مولي علي(ع) و فرزندان آن حضرت را به عنوان امامان پس از وي ياد مي کند ديگر جايي براي اعطا و يا تحميل ولايتعهدي به امامي که از سوي خدا معرفي شده و پيامبرش نيز او را جانشين به حق خود دانسته باقي نمي ماند، زيرا امام هشتم(ع) خود صاحب امامت و ولايت و جانشيني پيامبر است. همان سخني را که خود حضرت رضا(ع) به مأمون فرمود: اگر خلافت و امامت حق تواست، حق واگذاري آن را نداري و اگر حق ديگران است (که در حقيقت چنين است و حق ماست) تو چرا خود را خليفه خوانده و ولي عهد انتخاب مي کني.
حضرت معصومه با اين حديث، مخاطبان خود را متوجه اين موضوع کرد که امامان شيعه وصي و جانشين نبي(ص) هستند نه وليعهد خليفه اي چون مأمون. روشنگري حضرت معصومه درباره امامت تنها به اين جا ختم نمي شود و آن حضرت با روايت حديث غدير بار ديگر با ژرف انديشي تمام جايگاه امامت امام علي(ع) و امامان پس از وي را براي مردم بيان کرد تا مبادا مردم جامعه مسلمين به واسطه گرفتاري در زندگي مادي دنيا از امانتي که رسول خدا براي آنها به يادگار گذاشته بود غفلت کرده و راه سعادت را به گمراهي ابدي وانهند.