قبل از بررسي نوع رويارويي علي بن موسي(ع) با پيشنهاد ولايتعهدي و قبل از هرگونه تجزيه و تحليل درباره تصميم امام(ع)، ضروري است كه اصول تفكر سياسي آن حضرت را بشناسيم؛ زيرا اين شناخت، در اين ميدان، سخت راهگشاست. براي آشنايي با مباني انديشه سياسي امام(ع) بايد به روايات و تعاليم آن گرامي نظر افكند و اين كار هر چند نياز به مجالي ويژه و گسترده‌تر دارد، ولي در اين رهگذر به نگاهي اجمالي بسنده بايد كرد.
چه بسا ناآشنايان با مكتب ولايت و امامت، در تجزيه و تحليل زندگي امامان(ع)، خود را با مباني و خط‌مشي‌هاي ناهمگون مواجه بيابند، زيرا در نظر اين گروه، اهتمام امام علي(ع) به مسئله امامت و رهبري امت با صلح امام مجتبي(ع) و صلح آن حضرت با قيام امام حسين(ع) و قيام خونين آن گرامي با سكوت و نيايش‌هاي مداوم امام سجاد(ع) و زندگي علمي امام باقر(ع) و امام صادق(ع) با زندان‌هاي طولاني امام موسي بن جعفر(ع) و پس از آن حيات سياسي امام رضا(ع) هر كدام رنگي ديگر و ملاكي ناهمگون دارد! در حالي كه آشنايان با منطق اهل بيت(ع) و فلسفه سياسي آنان، به روشني مي‌دانند كه اصول و مباني اهل بيت(ع) در زندگي سياسي آنان، همگون و همسان بوده و كمترين تفاوت و تبايني با هم نداشته است و تفاوت‌ها تماماً به خط‌مشي‌ها باز مي‌گردد و آنچه در تعيين خط‌مشي‌ها مؤثر بوده، نه تفاوت اصول و مباني، بلكه تفاوت مقتضيات زمان و شرايط اجتماعي امامان بوده است. مراجعه به روايات و تعاليم معصومين(ع) آشكار مي‌سازد كه روح يگانه‌اي بر همه آنها حاكم مي‌باشد و اصول اعتقادي، علمي، سياسي و اخلاقي آنان همسان است.