«هرکس مرا زيارت کند و حق اطاعتي از مرا که خداي تبارک و تعالي بر مردم واجب کرده، بشناسد، من و پدرانم روز قيامت، شفاعت کنندگان او خواهيم بود.» امام رضا(ع).
تاريخ و رويدادهاي آن هميشه مهم به شمار مي رود؛ آنچه، اما بيشتر بايد در اين ميان مورد توجه قرار گيرد، سيره است؛ بويژه در رابطه با ائمه معصومين(ع) که زندگي آنها مي تواند به عنوان چراغ راه پيروانشان، در کانون توجه قرار گيرد. در اين نوشتار، با سيره، فضايل و مناقب امام رضا(ع) آشنا مي شويم.
* سخن او حکمت و خاموشي اش علم است
شيخ صدوق از يزيد بن سليط روايت کرده است که گفت: حضرت صادق(ع) را در راه مکه ملاقات کردم. به او گفتم پدر و مادرم فداي تو باد، شما امامان، پاکيد، و مرگ، چيزي است که هيچ کس را از آن گريزي نيست؛ پس به من چيزي بگو تا به بازماندگان خود برسانم. حضرت فرمود: اينها فرزندان من هستند و اين بزرگ ايشان است و اشاره کرد به پسرش موسي(ع)، و گفت در او علم و حلم و فهم و جود و معرفت وجود دارد. در او است خلق و حسن جوار، و او دري است از درهاي خداوند تعالي و در او صفتي است بهتر از اينها، پس گفتم پدر و مادرم فداي تو باد.آن صفت چيست؟ فرمود: او صاحب فرزندي مي شود که دادرس و فريادرس امت است و خداي تعالي به واسطه او فهم و حکمت اين امت را محفوظ مي دارد و جامعه اسلامي را به واسطه ذات او اصلاح مي کند... بهترين مردم است، چه در حال کهولت و ميان سالي و چه در حال کودکي و جواني... سخن او حکمت و خاموشي اش علم است...(شيخ عباس قمي، منتهي ال؛مال، ج 2 ).
اين مطلب بيانگر اشتياق امام صادق(ع) است که آرزو داشت حضرت علي بن موسي الرضا(ع) را درک کند؛ چه آنکه از حضرت موسي بن جعفر(ع) روايت شده که مي فرمود شنيدم از پدرم جعفر بن محمد(ع) که مکرر به من مي فرمود که عالم آل محمد (ع) در صلب تو است و کاش من او را درک مي کردم؛ پس به درستي، او همنام اميرالمؤمنين علي(ع) است(همان).
* کثرت علم
شيخ طبرسي در اين باره از اباصلت هروي روايت کرده که گفت از علي بن موسي الرضا(ع) عالم تر نديدم و نديد .مأمون در مجلس هاي متعدد جماعتي از علماي اديان و فقها و متکلمين را جمع کرد تا با آن حضرت، مناظره و تکلم کنند و آن حضرت بر تمام ايشان غلبه کرد و همگي اقرار کردند بر فضيلت او و قصور خود. شنيدم از آن حضرت که فرمود من در روضه منوره نشستم، درحالي که علماي در دين بسيار بودند و هرگاه از مسأله عاجز مي شدند، جميعاً به من رجوع مي کردند و مسائل خود را براي من مي فرستادند و من جواب مي گفتم.
* فضايل اخلاقي
شيخ صدوق از ابراهيم بن عباس روايت کرده که گفت، هرگز نديدم حضرت ابوالحسن رضا(ع) به کسي با کلام خويش جفا کند و نديدم که هرگز کلام کسي را قطع کند. هيچ گاهي در حضور کسي که با او نشسته بود پا دراز نکرد، در مقابل ميهمان خود تکيه نمي کرد، و هيچ وقت نديدم او به يکي از موالي و غلامان خود بد بگويد و فحش دهد و هيچ گاه نديدم که آب دهان خود را دور افکند و هيچ گاه نديدم که در خنده خود قهقهه کند، بلکه خنده او تبسم بود. غذايش را با غلامان و کارگران ميل مي کرد. عادت ايشان اين بود که شبها کم مي خوابيد و بيشتر شبها را از اول شب تا صبح بيدار بود. بسيار روزه مي گرفت، آن حضرت، بسيار احسان مي کرد و پنهاني صدقه مي داد. و بيشتر صدقات او در شبهاي تار بود. پس اگر کسي گمان کند که مثل آن حضرت را در فضل ديده است، پس تصديق نکنيد او را.
احمد بن محمد برقي از پدرش معمر بن خلاد روايت کرده است که امام رضا(ع) هنگام صرف غذا کاسه بزرگي نزديک سفره خود مي گذاشت و از هر طعامي که در سفره بود، از بهترين مواضع آن مقداري بر مي داشت و در آن کاسه مي گذاشت. سپس امر مي کرد که بين مساکين تقسيم کنند. شيخ صدوق در «عيون» از حاکم ابوعلي بيهقي از محمد بن يحيي صولي و وي از جده اش روايت کرده که درباره امام مي گفت ايشان به عود هندي، بخور مي کرد و بعد از آن، گلاب و مشک به کار مي برد و نماز صبح که مي خواند، در اول وقت مي خواند؛ پس به سجده مي رفت و سر بر مي داشت تا آفتاب بلند مي شد، سپس بر مي خاست براي کارهاي مردم مي نشست....
شيخ صدوق (ره) از جابر بن ابي الضحاک روايت کرده است که گفت مأمون مرا فرستاد تا حضرت رضا(ع) را از مدينه به مرو آورم و آن جناب را در شب و روز حفظ کنم تا به او برسانم. پس من در خدمت آن حضرت بودم از مدينه تا مرو و به خدا سوگند که نديدم مردي مثل آن حضرت در تقوا و کثرت ذکر خدا در جميع اوقات خود و شدت خوف از حق تعالي، و عادت آن جناب چنان بود که چون صبح مي شد نماز صبح را ادا مي کرد و بعد از سلام نماز، در مصلاي خود مي نشست و پيوسته تسبيح و تحميد و تکبير و تهليل مي گفت.از هيچ شهري نمي گذشت مگر اينکه مردم خدمتش مي رسيدند و از معالم دين خود مي پرسيدند، حضرت به ايشان جواب مي داد. پس چون آن حضرت را به نزد مأمون بردم، از من خبر حال آن حضرت را در بين راه پرسيد. من به او از آنچه رخ داده بود، خبر دادم. مأمون گفت: اي جابر! علي بن موسي، بهترين اهل زمين و اعلم و اعبد ايشان است، پس به مردم خبر مده آنچه از آن جناب ديده اي؛ به جهت آن که مي خواهم فضل آن جناب مگر بر زبان من ظاهر نشود....